intel – Cavad Mikayıl https://cavadmikayil.com Informasiya Texnologiyaları Fri, 29 Nov 2024 13:40:18 +0000 en-US hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.9.4 https://cavadmikayil.com/wp-content/uploads/2024/11/cropped-Cavad-mikayil-2-32x32.png intel – Cavad Mikayıl https://cavadmikayil.com 32 32 CPU | Prosessorlar https://cavadmikayil.com/2024/11/cpu-prosessorlar/ Fri, 29 Nov 2024 13:40:18 +0000 https://cavadmikayil.com/?p=434 Kompüterlərin əsas komponentlərindən biri olan CPU (Central Processing Unit) və ya prosessor, cihazın “beyni” kimi fəaliyyət göstərir. O, müxtəlif əmrləri icra edir, məlumatları emal edir və proqramların düzgün işləməsini təmin edir. Prosessorun gücü və performansı birbaşa cihazın ümumi sürətinə və səmərəliliyinə təsir göstərir.

CPU– Central Process Unit – Mərkəzi əməliyyatlar modulu.

Prosessor– kompüter üzərində edilən bütün arfimetik və məntiqi əməliyyatlar bu qurğu tərəfindən reallaşdırılır və nəzarət edilir.

Prosessorlar Ana Platının üzərində yerləşən CPU yuvasına ( Prosessor Socketi ) yerləşdirilir.

Prosessor kompüterin beyni sayılır, PC-də bütün əməliyyatları bu vahid yerinə yetirir. Ona görə həddindən artıq qızdığı üçün CPU üzərində Termopasta çəkilir,

Sink və Fan yerləşdirilir ki daim onu soyutsun.

CPU Nədir?

CPU kompüterdə məlumatların işlənməsi üçün ən vacib elementdir. O, üç əsas hissədən ibarətdir:

  1. Aritmetik-Məntiq Bölməsi (ALU): Rəqəmlər üzərində hesablamalar və məntiqi əməliyyatlar aparır.
  2. İdarəetmə Bölməsi (CU): Sistem daxilindəki məlumatların idarə olunmasını və əmrlərin icrasını təmin edir.
  3. Cache Yaddaşı: Tez-tez istifadə olunan məlumatları müvəqqəti saxlayaraq prosessorun sürətini artırır.

CPU-nun işləmə takt tezliyi (GHz ilə ölçülür) onun saniyədə neçə əməliyyat apara biləcəyini müəyyən edir. Nüvələrin sayı isə paralel işləmə qabiliyyətinə təsir edir – çox nüvəli prosessorlar eyni anda bir neçə işi effektiv şəkildə yerinə yetirə bilir.

Takt tezliyi – 1 saniyə ərzində yerinə yetirilən əməliyyatların (məsələn, toplama və vurma) sayını və həmin əməliyyatların hansı sürətlə yerinə yetirildiyini göstərir.

Takt tezliyi prosessorun məhsuldarlığını göstərən ən gözə çarpan Avadanlıqdır. Əgər bir prosessorun takt tezliyi 2.6 Ghz təşkil edirsə, deməli pu prosessor saniyədə 2 milyard 6 yüz milyon saat zərbəsi ilə işləyir. Birdə Turbo Boost takt tezliyi vahidi var ki Kompüter max yükləndikdə bu takt tezliyinə qədər qalxa bilər. Həmçinin Əgər bu prosessor iki nüvəlidirsə

məsələn: Core 2 Duo demeli eyni anda iki prosessor işləyir və məhsuldarlıq 2-yə vurulur.

Qeyd: 3Ghz ilə işləyən prosessor 2 nüvəlidirsə, 2Ghz ilə işləyən 4 nüvəli prosessordan daha az iş görəcək.

CPU- nanometr vahidləri də ölçülür ki bu vahid rəqəmi nə qəqdər kiçik rəqəm olarsa ( məsələn 5 nanometr) bir o qədər o prosessor yüksək texnologiyaya, az qızma xassəsinə, daha sürətli işləmə prinsipinə sahib deməkdir.

Populyar prosessor istehsalçıları arasında Intel və AMD yer alır. Məsələn, Intel-in Core i seriyası və AMD-nin Ryzen seriyası həm fərdi istifadəçilər, həm də oyunçular arasında məşhurdur.

CPU-nun seçimi

Prosessor seçərkən, nəzərə alınmalı əsas faktorlar:

  • İstifadə məqsədi (ofis işi, oyun, render və s.).
  • Tezlik və nüvə sayı.
  • Uyğunluq (anakart və digər komponentlərlə).

Prosessor alarkən əsasən onun Nüvələrinin (Core) sayına və Keş (Cache: L3 6-16mb arası yaddaşdır. Bu yaddaş nə qədər çox olsa Prosessor bir o qədər çox əməliyyatı yerinə yetirə bilər) yaddaşına diqqət etmək lazımdır. Həmçinin Bu prosessor Ana plataya uyğundurmu bunu bilmək lazımdır.

Yuvaya da ( Socket ) diqqət yetirmək lazımdır. Hər Ana platanın dəstəklədiyi bir ölçü var

(məs: İntel: LGA775 və ya Amd: Amd3+ ).

 

Hal hazırda ən çox İntel (Core3,5,7,9)  və Amd (Ryzen) markalı prosessorlardan istifadə olunur. Bazarda x64 və x32 prosessorlar geniş yayılıb.

Əgər kompüterimizin RAM 4Gb və ya yüksəkdirsə,onda x64 prosessorlar seçməliyik.

Çünki, 32 bitlik prosessorlar 3,7 GB-dan yuxarı RAM-ı “görmür”.

Qeyd: İntel Core I seriyasının 4cü nəslindən sonra olan proessorlar DDR 4 Ram-ı dəstəkləyir.

 

Prosessorun Növləri:

  • D – Desctop – Stolustu koputerlər üçün
  • E – Embedded server – Xüsusi serverlər üçün
  • S – Server –Serverlər üçün ( İntel Xeon və ya AmD opteron)

Prosessorun daxili sxeması:

CPU kompüterin ürəyi kimi fəaliyyət göstərir, onun performansı cihazın iş sürətini və effektivliyini birbaşa müəyyən edir. Müasir texnologiyalarla prosessorlar daha güclü, enerji səmərəli və çoxfunksiyalı olur. Əgər düzgün prosessor seçsəniz, cihazınızın performansı xeyli yüksələcək.

]]> GPU | Video Card https://cavadmikayil.com/2024/11/gpu-video-card/ Sun, 17 Nov 2024 13:51:21 +0000 https://cavadmikayil.com/?p=404 GPU (Graphics Processing Unit), müasir kompüterlərin və mobil cihazların qrafik performansını idarə edən əsas komponentlərdən biridir. Əsasən oyun, video redaktə, 3D modelləşdirmə və süni intellekt kimi intensiv qrafik əməliyyatlar üçün istifadə olunur. GPU-lar sadəcə görüntü yaratmaqla kifayətlənmir, həm də paralel hesablamalar üçün güclü bir alət kimi fəaliyyət göstərir. Bu yazıda GPU-ların necə işlədiyi, onların növləri və hansı məqsədlər üçün istifadə olunduğu barədə ətraflı məlumat verəcəyik.

Video Kart

Video kart, digər adı ilə GPU (Graphics Processing Unit), kompüterin qrafik emalı və vizual çıxış proseslərini idarə edən mühüm bir komponentdir. Oyun oynamaq, video redaktə etmək, 3D modelləşdirmə və süni intellekt tətbiqlərində yüksək performans tələb edən əməliyyatlar üçün əvəzolunmazdır.

Video Kartın İş Prinsipi

Video kart, prosessordan aldığı məlumatları sürətlə emal edərək görüntüyə çevirir və monitora ötürür. Bu, xüsusilə oyunlarda yüksək keyfiyyətli qrafika və axıcı görüntü təmin etmək üçün vacibdir. Video kartlar yüksək hesablama gücü sayəsində paralel prosesləri effektiv şəkildə idarə edir.

Videokarta- kompüterin ekranına (monitora) görüntünü ötürmək, yüksək qrafiki proqram və oyunların istifadəsi zamanı yüksək Performans almaq üçün kompüterin ən mühüm avadanlıqlarından biridir.

Videokartaya Qrafiki prosessor (GPU-Graphic Process Unit), Display Adapter və ya ekran kartı da deyilir.

Videokartalar 4 Əsas hissədən ibarətdir:

  1. VGA Bios- Videokartanın işləməsi üçün lazım olan komandalara sahibdir. VGA BİOS Videokartanın hansı işi və onu nə zaman edəcəyini təyin
  1. GPU |Graphics Processing Unit- grafiki prosessor vahididir. Bu videokartaların beynidir, Bütün qrafik əməliyyatlar burada həyata keçirilir. Bu əsas prosessora təsir etmədən birbaşa özü kompüterdəki bütün görüntü proseslərini və görüntünü hesablamalrını aparır. GPU performansı onun Nüvəsinin saatda olan sürətindən asılıdır. Bu sürət 250 Mhz ilə 4Ghz arasında dəyişməkdədir. 
  1. Video RAM- GPU görüntünü bu yaddaşın üzərində yaradır. Videokartanın işləməsi üçün lazım olan yaddaş qurğusudur. Gb-la ölçülür. 128Mb ilə 8Gb arasında dəyişir. GPU üçün müvəqqəti məlumat saxlama sahəsidir. VRAM həcmi yüksək olan kartlar daha detallı və yüksək keyfiyyətli görüntüləri daha sürətli işlədə bilir.

Məsələn 4k bir görüntüyə sahib oyun üçün ən az 8Gb yaddaşa sahib Videokarta olmalıdır.

2003-dən etibarən Video kartların yaddaşı DDR texnologiyalarından istifadə edərək daha da

gücləndirildi.

Ən son DDR5 texnologiya sahib Videokarta yaddaşların sürəti isə 3400-5600Mhz arasında dəyişməkdədir. Videokartın Resolutions və Piksel Dərinliyi xassələri də bu yaddaşdan çox istifadə edir. Bu xassələr nə qədər yüksək olan ekrana ötürülən görüntü bir o qədər canlı və net olacaqdır.

  1. RAMDAC- Rəqəmsal Analoq çeviricidir. O data göndərmə, data çevirmə sürətini və ən əsas da Ekran yenilənmə (refresh rate) sürətini təyin edir. Bu sürət Hz ilə ölçülür. Gamer-lar üçün ideal tezlik 120Hz-dən başlayır. Yəni oyun və ya videonun görüntüsü əgər dəstəkləyirsə saniyədə 120 dəfə yenilənəcəkdir.

GPU və CPU arasındakı fərq:

CPU-kompüterin mərkəzi prosessor vahididir, yəni əsas beynidir. Ana platada olur. Kompüterdə əməliyyat sistemi üzərində etdiyimiz bütün əməliyyatları və hesablamaları o yerinə yetirir. GPU-a görə daha yavaşdır, Ram çox istifadə edir.

GPU-isə yuxarıda dediyimiz kimi sadəcə görüntünü sürətli və yüksək keyfiyyətdə ekrana ötürmək üçün olan Videokartanın beynidir,prosessorudur. O CPU-dan fərqli olaraq ancaq RAM ilə işləmir Xarici Videokartalarda öz yaddaşı olduğundan təkbaşına sürətli bir şəkildə görüntü əməliyyatlarını yerinə yetirir.

Qeyd: Əgər kompüterin monitoruna görüntü gəlmirsə problem Videokarta da ola bilər.

Kompüterdəki görüntü keyfiyyəti həm Monitordan həm də ekran kartından asılıdır. Səbəb yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi Resolutions və piksel dərinliyi kimi mühüm xüsusiyyətlər video kartanın yaddaşından asılı olduğu üçün. Videokartanın yaddaşı isə onun fiziki quruluşundan asılıdır və qiymətinə təsir edir.

Ona görə də Videokartalar fiziki quruluşuna və maliyyətinə görə 2 cür olur:

  1. İnteqrasiya olunmuş Daxili Videokarta (İnternal İntel) – Onboard tiplidir. Yəni Videokarta ana plataya bərkidilib. Öz yaddaşı yoxdur. Performans lazım olan Dizayn və Oyun üçün əlverişsizdir. Əgər istəsək Kompüterin BIOS tənzimlənmələrindən Daxili videokartanı Disable edib Yeni bir xarici Videokarta alıb onu PCI-EXPRESS portu ilə Ana plataya qoşaraq işlədə bilərik.

 

  1. Xarici Videokarta (External Nvidia) – Xarici bir yuva (socket) vasitəsilə Ana Plataya birləşdirilib. Onun öz yaddaşı vardır. Məs: Geforce GTX 480 2Gb

 

Adətən Xarici Videokartalar kompüterə VLB,AGP,PCI, xarici ISA və PCI-Express portları vasitəsilə qrafiki yazı və görüntünü ötürür. Həmçinin bəzi kompüterlərdə Ana platada Chipsetin üzərində də inteqrasiya olunmuş şəkildə də qarşımıza çıxa bilir. Buna Daxili Videokarta deyilir. Daxili Videokarta Paylaşımlı bir ekran kartıdır, yəni bu videokartaların öz yaddaşı olmadığı üçün Ram yaddaşından istifadə edərək ( bu zaman ram yaddaşı azaldığı üçün Performans düşə bilər) Paylaşımlı bir şəkildə işləyəcəkdir.

 

 

Video Kart İstehsalçıları

Ən məşhur GPU istehsalçıları NVIDIA və AMD-dir. NVIDIA, RTX seriyası ilə süni intellekt dəstəyi və ray tracing (işıq izləmə) texnologiyası təqdim edir. AMD isə güclü performansı münasib qiymətlərlə təmin edir.

Biz kompüterimizin Videokartası hakkında məlumat əldə etmək istəyiriksə Run proqramında “dxdiag” komandasını axtarış edərək, Task Manager (Ctr+Shift+Esc) GPU bölməsinə daxil olaraq və ya 3-cü partiya proqramlardan (məs: GPU-Z) istifadə edərək əldə edə bilərik.

Run>dxdiag komandası ilə:

 

 

Task manager ilə:

 

Video kart kompüter performansının əsas elementlərindən biridir. Doğru GPU seçimi oyun təcrübəsini artırmaqla yanaşı, yaradıcılıq və iş məhsuldarlığını da optimallaşdırır. İstifadə tələblərinə uyğun bir model seçərək həm cari, həm də gələcək ehtiyaclarınızı qarşılayan bir həll tapa bilərsiniz. GPU-nun gücü ilə texnologiyanın imkanlarını maksimum səviyyədə dəyərləndirin!

 

Videokarta gücü Ana platadan alır və demək olar ki o kompüterdə ən çox enerji aparan avadanlıqdır.

Enerji sərfiyatına görə Videokartalar 2 yerə ayrılır:

 

  1. PCI-EXPRESS Porta sahib 6 pinli 75w enerji sərfiyatına sahib
  2. Birbaşa Ana plataya qoşulu olan 8 pinli 150w enerji aparan

 

Görüntünü Videokartadan Monitora ötürmə girişləri

 

Kompüterdə görüntü monitora ötürülməsi üçün Videokarta üzərində və ya Ana platada aşağıdakı

portlar mövcuddur:

VGA-Out, HDMI-Out, DVI Out, Display Port, Mini HDMI Out, TV-Out, Component Out, S- Video və Tv-In

Video kart və ana plata üzərində olan bu portlar vasitəsilə kompüterin ekran görüntüsünü ikinci və daha çox monitora ötürmək mümkündür. Bu portlardan görüntünü ən yaxşı ötürən (4k və daha yuxarı) HDMI və Thunderbolt (USB-C bənzəyir şimşək işarəsi olur) çıxış portlarıdır.

Görüntünü ötürdükdən sonra Windows əməliyyat sistemində ekran görüntümüzü digər monitora istədiyimiz kimi paylaşa bilərik :

ekranı klonlama, tək ekran görüntüsü və ya ekranı genişlətmə kimi xassələri.

Bu funksiyaları Windows + P Qısa yol düymələrilə çox sürətli bir şəkildə də icra edə bilərik.

 

GPU-lar müasir texnologiyanın ayrılmaz bir hissəsi olaraq, yalnız qrafik emalı üçün deyil, həm də yüksək performanslı hesablamalar üçün geniş istifadə edilir. İstər oyunçu, istər dizayner, istərsə də elm sahəsində çalışan biri olun, ehtiyaclarınıza uyğun GPU seçimi işinizi daha sürətli və effektiv edə bilər. Müasir GPU-ların gücü ilə yaradıcılığınızı və məhsuldarlığınızı maksimum səviyyəyə qaldıra bilərsiniz.

 

]]>